آشنایی با دو نوع دوخت سنتی
آجيده : بخيه دوزی - سوزن دوزی
آجيده دوزی يا لايه دوزی يا پنبه دوزی يکی از رودوزيهای ايرانی است که ريشة عميقی در هنرهای سنتی ايران دارد و قديمی ترين مدرکی که پيرامون آن داريم به زمان هخامنشيان مربوط می شود. در دورة اشکانيان وساسانيان نيز اين هنر رواج داشته است. حجاريهای اين دوره گواه بر اين مدعاست. در دوره اسلامی تادورة صفوی اين دوخت مانند ساير دوختها از رواج نسبی برخوردار بوده و بصورتهای مختلف کاربردی توليد و مصرق می شده اما دورة صفوی دورة اوج اين هنر می باشد. شاردن در سياحتنامة خود اشاراتی به استفادة ايرانيان از پنبه دوزی برای ضخيمتر ساختن لباسهای زمستانی در ايران عصر صفوی کرده است.
آنچه باعث زيبايی لايه دوزيهای ايرانی می شود ، برجستگيهای نقوش است. زيرا در پنبه دوزی دو لايه ، لايه ای از پنبه خيلی نازک ، واتين ويا موارد مشابه ديگر در بين آستر و رويه قرار می گيرد.
در دورة صفويه ، زنديه ، افشاريه ، قاجاريه ، هنرمندان آجيده دوز ، برای رويه ، پارچة قلمکار ريزنقش انتخاب و آن را به شکل خاصی بخيه دوزی می نمودند.
از اين نوع دوخت بيشتر برای تزئين روبالشی ، البسه ، کلاههای درويشی و شب کلاه ، بقچه ، سوزنی ، سجاده ، روانداز ، روتختی ، روکرسی ، شنل و بعضی از وسايل آشپزخانه استفاده به عمل می آيد. پارچة مصرفی بيشتر ابريشمی ، نخی ، پنبه ای ، مخملی ، ساتن ، کتان ، تافته ، اطلسی و پارچه های تلفيقی از نوع و جنسهای مختلف می باشد. از نقوش رايج در اين هنر می توان به نقوش هندسی ، گل و مرغ ، گل بته ای ، طره ای لچکی ، شمسه ای و اسليمی اشاره نمود.
در گذشته استانهای کرمان و خراسان از مراکز اصلی اين نوع رودوزی بوده است. و در حال حاضر در ماهان نوعی کلاه درويشی توليد می گردد که آن را پنبه دوزی نموده و بر روی آن با خطوط موازی ظريف ، نقشهای برجسته ای بوجود می آورند.
گبردوزی (زرتشتی دوزی):
گبردوزی يا زرتشتی دوزی ، همانگونه که از نامش پيداست هنری مرتبط با زرتشتيان ايران می باشد و توسط زرتشتيان ابداع گرديده است.
در گذشته رسم بود که زرتشتيان کمی پس از تولد فرزند دختر ، کار دوختن جامة عروسی او را آغاز می کردند. طی چند سال جامة عروس با گلدوزيهای زيبا به پايان می رسيد و به يک اثر هنری جالب مبدل می شد که در حال حاضر هنوز نزد زرتشتيان يزد و کرمان رواج دارد. گبردوزی معمولاً با نخ ابريشمی الوان روی پارچه های ريزبافت انجام می شود و نگاره های رايج را بيشتر تصاوير درخت ، طاووس ، گل ، نقوش هندسی و محرمات تشکيل می دهد. نقوشی که با ابريشم الوان دوخته می شود به قدری ظريف است که بخيه های آن را فقط با ذره بين می توان ديد.
پای شلوارهای گبردوزی شده را با نوارهای نازکی از پارچه های مختلف رنگی می دوزند. نقوش گل روی اين نوارها بصورت خيلی ظريف با ابريشم دوخته شده است. در کنار آنها بطورمتناوب تکه های رنگارنگ پارچه ابريشم يا چيت گلدار روشن دوخته شده است.
لبة شلوار گبردوزی شده که دارای پهنای زيادی است ، در قسمت زانو جمع شده و مانند بادکنکی به نظر می آيد. گبردوزی بيشتر با دوختهای ترکيبی ، ساقه دوزی ، توپردوزی ، دندان موشی و زنجيره دوزی می باشد.
